Qualitative Research
تحقیق کیفی عبارت است از مجموعه فعالیت هایی همچون مشاهده ، مصاحبه ، شرکت گسترده در فعالیت های پژوهشی که هر کدام به نحوی محقق را در کسب اطلاعات دست اول در باره موضوع مورد تحقیق یاری می دهند.تحقیق کیفی از چند روش تحقیق و جمع آوری اطلاعات از قبیل:
تحقیق میدانی/ مشاهده حضوری/مصاحبه عمیق/قوم شناسی/قوم نگاری
تشکیل می یابد.گرچه بین این این روشها اختلاف هایی وجود دارد اما همه آنها تاکید بر جمع آوری اطلاعات دارند و معتعقدند که تجربه بهترین ابزار درک رفتارهای اجتماعی است.خصوصیات این نوع تحقیق عبارت است از:
زندگی کردن با مردم مورد پژوهش
یادگیری فرهنگ آنهااز جمله مسائل عقیدتی ،رفتاری و حتی زبان آنها
خود را به جای دیگران قرار دادن
استفاده کمتر و یا حداقل استفاده از نظریه های از پیش پذیرفته شده
برخی از محققان تحقیق کیفی روش کمی علمی را مردود می دانند و معتقدند که پیروی از علوم فیزیکی اشتباه است چرا که رفتار آدمی با روش های کمی قابل اندازه گیری نیست و روشهای کمی محقق را از واقعیت ها دور می کند.
هدف این روش تحقیق توصیف واقعیت های اجتماعی از دیدگاه افراد است نه از دیدگاه مشاهده کننده.پژوهشگر کیفی به مطالعه رفتارهای
قابل مشاهده ،انگیزه ها ،احساسات و هیجانهای مردم می پردازد زیرا معتقد است حوادث درونی تنها در صورتی قابل درک هستند که از طریق تجربه شخصی کسب شده باشند.
نقاط قوت تحقیق کیفی:
1)مشاهده رفتار گروه مورد پژوهش در وضعیت طبیعی: محقق با حضور مستقیم در صحنه مشاهده تجربه های غنی تری را کسب می کند.
2)عمق ادراک:محقق مستقیما در زندگی اشخاص مورد تحقیق وارد می شود و به نظر های شخصی افراد که در ارتباط کامل با زندگی آنهاست دست می یابد.
3)انعطاف پذیری:محقق می تواند به سئوالات مطرح شده در زمان اجرای تحقیق پاسخ دهد و بر اساس موقعیت های جدیدی که پیش آمده است تحقیق خود را گسترش دهد . اگر محقق انعطاف پذیر نباشد ممکن است اطلاعات عمده ای را از دست بدهد.
مشکلات تحقیق کیفی
1)تجاوز به حقوق انسانی آزمودنی ها:محقق ممکن است از اعضای نمونه یا جامعه ، بدون اطلاع و رضایت قبلی آنها ، اطلاعات آشکار و در عین حال زیان بخشی را جمع آوری کند چرا که محقق بصورت موقت جزئی از گروه می شود و ممکن است بصورت مستقیم یا غیر مستقیم موجب تغییر یا تغییراتی در گروه شود.
2)مخاطرات قانونی ، اخلاقی و جانی:محقق ممکن است موجب ایجاد خطرات جانی برای خود یا اعضای گروهی که مورد آزمون قرار گرفته اند باشد مثلا شرکت در فعالیت هایی که درگیر کارهای جنایی هستند.
3)طولانی بودن :تحقیق کیفی ذاتا وقت گیر است .برای مثال تحقیق کیفی کامل در مورد یک خانواده ممکن است تا آخر عمر ادامه داشته باشد.
4) فقدان تفکیک یا جداسازی:تلفیق محقق با شرکت کنندکان است .محقق هم رفتار گروه را مشاهده می کند و هم در فعالیت های گروهی شرکت می کند و در چنین شرایطی هدف تحقیق ممکن است فراموش شود و محقق تحت تاثیر ارزشها و فعالیت های گروهی واقع گردد و در نتیجه در آن حل شود.
5)پایایی : چون در تحقیق کیفی بیشتر از روش های دیگر به مشاهده حوادث نادر پرداخته می شود .این مشاهده غالبا توسط محقق و بدون بررسی پایایی آن انجام می گیرد .به همین دلیل محقق قبل از اقدام به نتیجه گیری و ارائه گزارش ، باید پایایی و اعتبار اطلاعات جمع آوری شده را بررسی کند و در صورتی که از پایا بودن اطلاعات جمع آوری شده اطمینان حاصل کرد ، به تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده اقدام کند.
طرح تحقیق کیفی:
اینکه محقق تا چه اندازه در فعالیت های گروهی مشارکت داشته باشد و اینکه فعالیت محقق به اعضای گروه گفته شود یا خیر ،باید در تحقیق کیفی مشخص شوند و وقتی میزان مشارکت مشخص شد تصمیم گیری در مورد چگونگی جمع آوری اطلاعات یا سایر فعالیتها آسان می شود.
میزان مشارکت:محقق باید میزان مشارکت خود در فعالیت های گروهی را مشخص کند.برای مثال محقق باید میزان مشارکت خود را در حمل مواد مخدر و حمله به گروه های رقیب مشخص کند.
سطوح مختلف مشارکت محقق از نظر اسپرادلی ، شوارتز ، جاکوبز و گولد عبارتند از:
1)مشاهده کننده کامل 2)شرکت کننده کامل 3)شرکت کننده به عنوان مشاهده گر
4)مشاهده گر به عنوان شرکت کننده
میزان محرمانه بودن: محقق باید مشخص کند که او تا چه اندازه می خواهد با افرادی که در تحقیق مشارکت دارند صادق باشد.
مراحل اجرای تحقیق:
1)انتخاب موضوع: انتخاب یک زمینه اجتماعی برای تحقیق –کسب آمادگی های ذهنی و نظری در مورد موضوع-تهیه پیش نویس و حتی نمونه کار
2)میزان مشارکت و محرمانه بودن آن:خواسته و تمایلات پژوهشی خود را با توجه به توانایهای خود ارزش یابی کند و بعلت خطرات احتمالی فعالیت های خود را محدود کند و اینکه آیا مخفیانه وارد گروه مورد پژوهش شود و یا از رهبران گروه اجازه بگیردو درحین تحقیق از افراد مطمئن کمک بگیرد.
3)دشواری ورود و خروج مححق به گروه:مشارکت معنادار در فعایت های گروهی مستلزم کسب اجازه ورود به گروه استکه گاها خیلی مشکل است .بنابراین
قبل از ورود به گروه ،مطالعه همه جانبه آن به موفقیت محقق کمک می کند.
4)مشارکت:محقق در این روش تصور و بینش قبلی خود را در باره زندگی گروه مسکوت می گذارد و بخاطر کسب بینش بیشتر در زندگی گروه غرق می شود.
در هر تحقیق کیفی محقق به کسب اطلاعات در باره عوامل پنج گانه زیر علاقه مند است:
الف)رفتار:اعضای هر گروه یا جامعه ، رفتاری را انجام می دهند که خاص آنهاست و نه مخصوص افراد دیگر.برای مثال سیاه پوستان به مسئله تبعیض نژادی به شیوه های مختلفی عکس العمل نشان می دهند.با مشاهده رفتاری معین و سعی در ربط دادن آن به یک سازمان یا ارگان معین ،پژوهشگر می تواند بینش جدیدی را در باره زندگی در جامعه مورد نظر کسب کند.
ب)معنا بخشیدن:انسان معناهایی را به تجربه های خود نسبت می دهد.یکی از نقاط نیرومند پژوهش کیفی توجه به این معناهاست.یک پژوهشگر دقیق از معناهایی که افراد به سنت ها و رسم ها و الگوهای رفتاری خود نسبت می دهند مطالب زیادی می آموزند.
پ)مسئله ها:یکی از راههای درک انتظارات مردم، توجه دقیق به موقعیت هایی است که انتظارات آنها برآورد نمی شود .پژوهشگر با مشاهده مسائل متوجه می شود که تحمیل کیفرهای منفی موجب تقویت هنجارهای اجتماعی می شودو عکس العمل گروهها و افراد در مقابل این موقعیت ها قابل توجه است.
ت)تعامل ها:از طریق جستجو در الگوهای کنش متقابل بین فردی ،می توان اطلاعات زیادی را در باره گروهی که فرد به آن تعلق دارد را کسب کرد و از طرفی تعامل بین رهبران جامعه و اعضای جامعه، نشانه های جالب از ساختار جامعه است.در اینجا اشاره به ویژگی هایی نظیر تبار و دودمان خاص ،تحصیلات و ثروت که در دستیایی به رهبری و قدرت نقش دارند دارای اهمیت است.
ح)اختلاف در برداشت:پژوهشگر مشاهده می کند که بین توصیفی که افراد از رفتارارائه می کنند و توصیفی که او بیان می کند ، تفاوت وجود دارد .این رویداد برای پژو هشگر داری اهمیت است و از این طریق می تواند به تعبیرهای مختلف و سوگیری ها پی ببرد.
خروج از پژوهش
کناره گیری از پژوهش مستلزم برنامه ریزی ، کاردانی و ممارست است.پژوهشگر باید سعی کند تا گروه را با حداقل اختلال و آشفتگی مواجه کند و بدون پدید آوردن احساسات بهره کشی یا خشم در میان آزمودنی ها ، صحنه پژوهش را ترک کند و از بروز آسیب های روانی ، هیجانی ، اجتماعی یا جسمانی جلوگیری کند.برای مثال در پژوهشی که نتایج آن به پدید آوردن کتاب « سیاه همانند من» انجامید به دنبال اهانت و تحقیری که به هنگام سفر سرنوشت ساز با اتوبوس رخ داد ، گریفین خود را در یک دکه چوبی کوچک در درون استراحتگاه مردان محبوس کرد و خود را آماده نمود تا این سیر و سفر در دنیای سیاهان را ترک گوید.
وقتی گریفین نتیجه تحقیق خو د را در مجله ای چاپ کرد والدین و همسرش پیام های تلفنی نفرت آوری را دریافتند.سرانجام والدین او به مکزیکوسیتی رفتند و گریفین همسر و کودکان خود را در مکان دیگری اسکان داد.تجارب گریفین بیانگر خطرهایی است که می تواند هم پای پژوهش های کیفی پدید آید.
توصیف گریفین در مورد تحقیق خود:
هفته ها را صرف کار تحقیق کردم .بین داده ها و کمیت ها همبستگی محاسبه کردم ، همه گزارش ها را از ابتدا تا انتها ، از نظر گذراندم ، هیچ یک از این روشها به راستی نتوانست به من کمک کند تا نشان دهم که مورد تبعیض نژادی واقع شدن به چه چیزی شباهت دارد .آنها به جای آشکارسازی حقیقت آن را زائل و باطل می سازند پس بر آن شدم که همه آنها را به دور اندازم و صرفا آنچه را که برای من رخ داده بود بنویسم.
تحقیق داده ها و نوشته گزارش تحقیق:پژوهشگر کیفی ، داده های جمع آوری شده را که از یادداشت های میدانی تشکیل شده اند ،به منظور تعیین رویدادهای پر اهمیت ،احساسات و الگوهای رفتار تجزیه و تحلیل می کند .گزارش پژوهشگر مشتمل است بر توصیفی که در آن به جهان بینی آزمودنی ها و اعمال و رفتار آنها معنا بخشیده می شود.پژوهشگر باید احوال و اسرار آزمودنی را پوشیده نگه دارد .ضروری است که نام مکان ها و رویداد ها محرمانه باشند،به گونه ای که زندگی افراد یا گروهی که مورد پژوهش قرار گرفته اند تحقیر و خوار شمرده نشود و آزمودنی ها از هر گونه رنجش و آزردگی یا آسیب های روانی و اجتماعی مصون و محفوظ باشند.
محمد گل صنملو
.